Unieke mobiele windtunnel op ijs meet aerodynamische houding Nederlandse schaatsers

28 december

Hoe aerodynamischer de houding van een schaatser is, des te minder luchtweerstand deze heeft. En dat kan tot snellere tijden leiden. Om op het ijs de effecten van luchtweerstand te testen, verscheen er vorig jaar een mobiele windtunnel op het ijs van Thialf – de thuisbasis voor de meeste Nederlandse Olympische kandidaten. Maak kennis met deze Ring of Fire.

Wouter Terra is embedded scientist bij TeamNL en onderzoeker aan de TU Delft. In zijn promotieonderzoek richtte hij zich op de vraag hoe luchtweerstand te meten is aan de hand van de lucht die sporters verplaatsen. Het resultaat is de Ring of Fire: een mobiele windtunnel, die op het ijs gezet kan worden en waar schaatsers doorheen rijden. ‘De tunnel vullen we met zeepbubbels. Door hier laserstralen op te richten, zijn de lucht en de luchtstroming als gevolg van de bewegingen van de schaatsers zichtbaar. Door de bubbels op beeld vast te leggen, is de luchtweerstand van de schaatsers te meten. En dus ook de verschillen tussen de ene of de andere houding.’

Ook in een traditionele windtunnel draait het om verschillen tussen twee situaties, zoals het gebruik van een bepaalde stof, de windrichting of de houding van de schaatser. Het grootste verschil ten opzichte van de mobiele versie is evenwel dat de gehele dynamische schaatsbeweging te meten is. In plaats van met een stokstijf stille pop te werken, rijdt de schaatser letterlijk door de tunnel heen.

Samenwerking tussen wetenschap en praktijk

Nergens ter wereld is dit systeem eerder ingezet bij het schaatsen. Alleen de wielrenners van Team DSM maakten hier een aantal jaar geleden al eens gebruik van. Het project is toonbeeld van samenwerking tussen wetenschap en praktijk. Naast TeamNL en de TU Delft was de KNSB hierbij betrokken en verder ook Innovatielab Thialf. Oud-atleet en Olympiër Kamiel Maase heeft in de hoedanigheid van performance manager research & innovation bij TeamNL nauw samengewerkt met Terra en de overige betrokken partijen. ‘Sportbonden worstelen al jaren met het thema aerodynamica. Zeker bij een hoge competitiedichtheid als in het schaatsen en wielrennen gaat het om details. De bonden besteden uiteraard aandacht aan dit onderwerp, maar hebben beperkt toegang tot expertise en middelen. Ik zocht naar een structurele aanpak voor meerdere bonden op basis van de beste kennis.’

Dan klopt de TU Delft aan. ‘Met die universiteit startten we een reeks aan projecten, waaronder de Ring of Fire. In Delft is deze mobiele windtunnel bedacht en ontwikkeld. Het concept past volledig in de trend om de dienst naar de sporter te brengen in plaats van andersom. Een sporter gaat vrijwel nooit meer naar een diëtist of fysiotherapeut toe bijvoorbeeld. Aanvankelijk moesten de sporters even wennen aan het idee dat er in Thialf zo’n tunnel zou komen.’

Vanuit de KNSB vormde embedded scientist Sander van Ginkel wat dat betreft een spil in het web. ‘In Nederland zijn er vijf topteams. Wij vroegen hen stuk voor stuk wat ze van het idee vonden. Alle coaches waren van de meerwaarde overtuigd. Dat was voor ons een voorwaarde om het project mee te financieren en door te zetten. We boden de teams de kans om – naast mee te werken aan ons onderzoek – elk gedurende drie uur een eigen vraag te onderzoeken en te meten. Exclusief. Kortom: zowel de metingen als de resultaten mochten de teams voor zichzelf houden. In Nederland is de concurrentie moordend, dus om de teams warm te laten lopen voor dit onderzoek moest het ook wel in hun eigen belang zijn. Door die exclusieve tijd creëerden we dat.’

"We boden de teams de kans om – naast mee te werken aan ons onderzoek – elk gedurende drie uur een eigen vraag te onderzoeken en te meten. Exclusief. Kortom: zowel de metingen als de resultaten mochten de teams voor zichzelf houden. In Nederland is de concurrentie moordend, dus om de teams warm te laten lopen voor dit onderzoek moest het ook wel in hun eigen belang zijn. Door die exclusieve tijd creëerden we dat."

Sander van Ginkel, embedded scientist

Zo gezegd, zo gedaan. Als in februari 2021 het schaatsseizoen vervroegd voorbij is voor de topschaatsers , grijpen de betrokken partijen hun kans. ‘Het vergde flink wat regelwerk voor iedereen, waarin de onderlinge samenwerking hoogtij vierde’, schetst Terra. ‘Sander van Ginkel stond voortdurende in contact met de commerciële teams om hen te informeren, te vragen wat zij wilden meten, een planning te maken en ijs in te kopen. Het Innovatielab Thialf verzorgde vanuit Heerenveen de coördinatie van het plaatsen van de tunnel. Specialisten in aerodynamica van de TU Delft kwamen in actie om te helpen bij de technische zaken. TeamNL had een overkoepelende, verbindende rol.’